Ներմուծված բույսերի տեսակները բնիկ և օտար տեղակայման տարածքներում
Ծրագրի տևողությունը
2007-2008
Ծրագրի նկարագրությունը
Բնիկ և օտար տեղակայման տարածքներում տեսակների բողբոջումն ուսումնասիրելը հնարավորություն է տալիս եզակի պատկերացում կազմել տիրույթի ընդլայնման և հարմարվողականության գործընթացների մասին. այնուամենայնիվ, բողբոջման գործընթացի հետ կապված հատկանիշները հազվադեպ են համեմատվել բնիկ և ոչ բնիկ պոպուլյացիաների միջև: Այգիներում մի շարք ընդհանուր փորձերի ընթացքում ուսումնասիրվել են, թե արդյոք տեղումների սեզոնայնության տարբերությունները, մասնավորապես, ամառային երաշտը ընդդեմ ամառային անձրևի, ինչպես նաև տարեկան և սեզոնային տեղումների քանակն ու փոփոխությունը ազդում են ամենամյա Centaurea solstitialis բույսի պոպուլյացիաների բողբոջման գործընթացի վրա, և տարբերվում են իր բնօրրանից և տարբեր կլիմայական երկու ոչ բնիկ շրջաններից։ Պարզվեց, որ բոլոր բնիկ պոպուլյացիաների սերմերը, անկախ տեղումների սեզոնայնությունից, այն տարածաշրջանում, որտեղ դրանք տեղի են ունեցել, և չոր ամառ ունեցող շրջանների ոչ բնիկ պոպուլյացիաները ցույց են տվել նույնքան բարձր բողբոջման համամասնություններ և արագություն:
Ի տարբերություն վերը նշվածին, օտար տարածաշրջանում, որտեղ հիմնականում գերակշռում են ամառային անձրևները, գենոտիպերը ցույց են տվել բողբոջման շատ ավելի ցածր մակարդակ, արագություն և էկոլոգիա: Սովորաբար, մարդկանց կողմից վերաբնակեցված բույսերն օտար տարածքներում, որտեղ նրանք բնիկ չեն (էկզոտիկներ) բախվում են նոր և ավելի բարենպաստ տեսակների, որոնք բավարար գենետիկ փոփոխությունների միջոցով կարող են առաջացնել նոր էվոլյուցիոն փոփոխություններ: Ամբողջ աշխարհում, տվյալ տեսակի տարածվածությունը ներառում է ինչպես բնիկ, այնպես էլ օտար տարածքներում տեղումների հակառակ պատկեր ունեցող միջավայրեր: Մասնավորապես, որոշ շրջանների, որտեղ աճում է Centaurea Solstitialis-ը, բնորոշ են միջերկրածովյան կլիմա` թաց ձմեռներով և չոր ամառներով, մինչդեռ մյուս շրջաններն ունեն տեղումների այնպիսի ռեժիմ, որտեղ տեղումների մեծ մասն ամռանն են լինում, իսկ ձմեռները զգալիորեն չոր են: Բուսատեսակները բոլոր շրջաններում բողբոջում են աշնանը (Sheley and Larson 1994, Hierro et al. 2006, L. Khetsuriani, L. Janoian, and K. Andonian unpubl.)։ Այսպիսով, ձմեռային պայմանները կարող են ազդել դրանց գոյատևման վրա:
Այստեղ, աճեցման սրահներում, մի շարք այգեգործական փորձարկումների ընթացքում, ուսումնասիրել ենք, թե արդյոք տեղումների սեզոնայնության հակադրական, շրջակա միջավայրի որակի (օրինակ՝ տեղումների ընդհանուր գումարը) և ռիսկային (օրինակ՝ տեղումների միջտարեկան տատանումները) տարբերությունները ազդում են բնիկ և կլիմայական երկու օտար շրջաններում Centaurea Solstitialis-ի պոպուլյացիաների բողբոջման գործընթացի վրա։
Տեղումների սեզոնայնության հնարավոր ազդեցությունը Centaurea Solstitialis-ի բողբոջման վրա ուսումնասիրելու նպատակով իրականացվել է Ֆրանսիայից, Կրետեից և Հայաստանից դուրս շրջաններում հանդիպող պոպուլյացիոն սերմերի երեք հաջորդական հավաքումներ: Centaurea Solstitialis պոպուլյացիաների պապպուսի և ոչ պապպուսի սերմերի բողբոջման միջին կուտակային տոկոսները (91 SE) բաժանվել են ձմեռային տեղումների փոփոխության գործակցին և բարենպաստ ձմռան հավանականությանը:
Ամբողջական հոդվածը հասանելի է այստեղ՝ Oikos 118: 529_538, 2009
doi: 10.1111/j.1600-0706.2009.17283.x,
# 2009 The Authors. Journal compilation # 2009 Oikos
Subject Editor: Pia Mutikainen. Accepted 31 October 2008
“Germination responses of an invasive species in native and non-native ranges”
Jose´ L. Hierro, O¨zkan Eren, Liana Khetsuriani, Alecu Diaconu, Katalin To¨ro¨ k, Daniel Montesinos,
Krikor Andonian, David Kikodze, Levan Janoian, Diego Villarreal, Marı´a E. Estanga-Mollica and Ragan M. Callaway
Հայաստան՝ ՀԱՀ/ Շրջակա միջավայրի պահպանության և հետազոտությունների կենտրոն (ՇՄՊՀԿ)
ԱՄՆ, Մոնտանայի համալսարան, Կալիֆորնիայի համալսարան
Արգենտինա, Լա Պամպայի ազգային համալսարան
Թուրքիա, Ադնան Մենդերեսի համալսարան
Վրաստան, Բուսաբանության ինստիտուտ
Ռումինիա, Կենսաբանական հետազոտությունների ինստիտուտ
Հունգարիա, Էկոլոգիայի և բուսաբանության ինստիտուտ