ՀՀ հանքարդյունաբերության ոլորտում թափանցիկության և հաշվետվողականության բարելավում և ԱՃԹՆ-ի խթանում

Ծրագրի տևողությունը
Հուլիս 2018 – Հոկտեմբեր 2019

Ֆինանսավորող գործակալություն
Թրանսփարենսի ինթերնեշնլ հակակոռուպցիոն կենտրոն և ԱՄՆ Միջազգային զարգացման գործակալություն (ԱՄՆ ՄԶԳ)

Ծրագրի նկարագրությունը
Ծրագրի նպատակն է հանքարդյունաբերության ոլորտում տարբեր շահառու խմբերի՝ ԱՃԹՆ-ի բազմաշահառու խմբի (ԲՇԽ), քաղաքացիական հասարակության, քաղաքացիական-երիտասարդական կենտրոնների (ՔԵԿ), և ակտիվիստների համար վերապատրաստման դասընթացների կազմակերպումը, այդ թվում ԱՃԹՆ ծրագրի մասին գիտելիքների խորացումը: Այն նպատակ ունի ուժեղացնել ԱՃԹՆ-ի իրականացման և մոնիտորինգի մեխանիզմներին ներգրավվելու մասնակիցների կարողությունները, որոնք նախատեսված են արդյունահանող արդյունաբերության կառավարման թափանցիկություն ապահովելու և մասնակից խմբերի միջև գիտելիքների բացը կամրջելու համար:

Ծրագրի մասին
Տարիներ շարունակ Հայաստանում հանքարդյունաբերության ոլորտում թափանցիկության խրախուսումը անլուծելի հարց է եղել: Շատ քիչ հանրային տեղեկատվություն է եղել հանքարդյունաբերողների գործառնությունների և եկամուտների վերաբերյալ: Սակայն վերջերս համապատասխան քայլեր են ձեռնարկվում ոլորտը ավելի թափանցիկ և հաշվետու դարձնելու ուղղությամբ: Եվ ահա դրանցից մեկն է ՀՀ կառավարության Արդյունահանող ճյուղերի թափանցիկության նախաձեռնությանը (ԱՃԹՆ) միանալը:

միաժամանակ ԱՃԹՆ ԲՇԽ-ի՝ ծրագրի սկզբունքների և պահանջների, այնպիսի ընդհանուր հարցերի ինչպիսիք են ոլորտի եկամուտների կառավարում, դրա ինստիուցիոնալացման, հանքարդյունաբերության ոլորտում թափանցիկության հարցերում ներգրավածություն: Ինչպես նաև ԱՃԹՆ ԲՇԽ-ն իր առաջ նպատակ է դրել երկրում խթանել պատասխանատու հանքարդյունաբերության մշակույթը: Այն նպատակին հասնելու համար պետք է կատարման ստանդարտների իմացություն, և համայնքային ու քաղհասարակության վերահսկողություն:

Հայաստանում ԱՃԹՆ նախագծի արդյունավետ իրականացման համար բարենպաստ պայմաններ ստեղծելու գործընթացում անհրաժեշտ է բարելավել հիմնական շահագրգիռ կողմերի իրազեկությունը ԱՃԹՆ գործընթացի վերաբերյալ և ծավալել տեղական ՔՀԿ-ների կարողությունների զարգացմանն ուղղված գործունեություններ, հատկապես համայնքներում։ Միաժամանակ պետք է շահագրգիռ կողմերին ներգրավել ԱՃԹՆ սկզբունքների և պահանջների, ինչպես նաև այնպիսի ընդհանուր խնդիրների մեջ, ինչպիսիք են հանքարդյունաբերության եկամտի կառավարումը, ԱՃԹՆ-ի ինստիտուցիոնալացումը, արդյունահանող ճյուղերում թափանցիկության կարևորությունը և այլն։ Դրանից զատ, ԱՃԹՆ շահագրգիռ կողմը նպատակ ունի խթանել երկրի պատասխանատու արդյունաբերության մշակույթը։ Տվյալ նպատակին հասնելու և արտադրողական չափանիշները և համայնքի ու քաղաքացիական հասարակության կառավարումը հասկանալու համար ավելի հզոր կարողություններ են պահանջվում:

Այս ծրագիրը համապատասխանում է ԱՃԹՆ 1.3 պահանջմունքին՝ քաղհասարակության ներգրավվածություն, ԱՃԹՆ քաղհասարակության մասնակցության կանոնադրություն, և 1.4 բազմաշահառու խմբի որոշումներ կայացնելու կանոնադրություն:

Նպատակային և թիրախային շահառու խմբերը`
— ԱՃԹՆ ԲՇԽ անդամները, քաղհասարակության հետաքրքրված անդամները, ամենաակտիվ տեղական խմբերը և ՔԵԿ-երը:
—Ծրագրի անուղղակի շահառուն կլինի հանրությունը՝ հատկապես հանքարդյունաբերական համայնքներում, ազգային քաղաքականության շահառու կողմերը, և քաղհասարակությունը:

Ծրագրի նպատակները
Ծրագրի ընդհանուր նպատակն է ԱՃԹՆ ԲՇԽ անդամների, քաղհասարակության, ՔԵԿ-երի և տեղական խմբերի կարողությունների զարգացումը, որպեսզի նրանք ներգարվվեն ԱՃԹՆ գործընթացներում, զարգացնեն իրենց իրազեկվածությունը դրա և հանքարդյունաբերության ոլորտում թափանցիկության ապահովման հետ կապված ընդհանուր հարցերի վերաբերյալ: Ինչպես նաև իրազեկվեն ԱՃԹՆ պահանջների, բյուջեի վերլուծության, մշտադիտարկումների, հանքարդյունաբերության գործառնությունների, եկամուտների կառավարման օրենքների, պայմանագրերի, հարկման և այլն կարևոր կետերի մասին: Ծրագիրը նպատակ ունի խթանել առավել ակտիվ և հեռանկարային քաղհասարակության առաջնորդների կարողությունները՝ ակտիվ մասնակցելու ԱՃԹՆ գործընթացներին: Հատուկ դասընթացը կանդրադառնա Հայաստանում ԱՃԹՆ-ի շուրջ ՔՀԿ-ների կարողությունների զարգացմանն ուղղված մի շարք հիմնական մարտահրավերներին, այդ թվում ` (i) ԱՃԹՆ-ին մասնակցող ՔՀԿ-ների համակարգմանը, լավագույն փորձի շարունակական փոխանակմանը, (ii) ԱՃԹՆ-ների չափանիշների և սկզբունքների և դրանց խթանմանն ուղղված ուսուցում, (ii) ԱՃԹՆ վավերացման գործընթացներին, (iv) հասկանալ և լուծել այնպիսի հարցեր, ինչպիսիք են արդյունահանողներին տարբեր հարկաբյուջետային և պայմանագրային համաձայնագրերի ազդեցությունը, արտոնագրման միջազգային լավագույն փորձը և եկամուտների կառավարման մոդելը, (v) հանքարդյունաբերության եկամուտների ԱՃԹՆ բյուջետային կառավարմանը վերաբերող հասկացությունները:

Ակնկալվող արդյունքները ներառում են  ԲՇԽ-երի, քաղհասարակության և երիտասարդական կենտրոնների ավելի մանրամասն տեղեկացվածություն ԱՃԹՆ սկզբունքների, չափանիշների, իրականացման և տարածման գործընթացների վերաբերյալ: Ինչպես նաև հանքարդյունաբերության կարևոր տարրերի, ոլորտի հետ կապված հարկաբյուջետային և պայմանագրային համաձայնագրերի, լիցենզավորման միջազգային լավագույն փորձի և եկամուտների կառավարման մասին օրենքների խորը ուսումնասիրություն, ՔՀԿ-ների՝ լայն զանգվածներին ԱՃԹՆ-ի իրականացման մասին ինֆորմացնելու կարողությունների զարգացում, ԱՃԹՆ իրականացման գործընթացում ԲՇԽ-ի առավել արդյունավետ դերակատարմանը նպաստող բարեկարգված համակարգում, տեղական/գլոբալ մակարդակով ՔՀԿ-ների միջև համակարգման բարելավում։

Ծրագիրը կարող է նաև օժանդակել ՔՀԿ-ների և ազգային ու տեղական շահագրգիռ կողմերի, ինչպես նաև տարածաշրջանային/գլոբալ մակարդակով ՔՀԿ-ների միջև համակարգման ուղիների ստեղծմանը:

Ծրագրի կողմից մշակված վերապատրաստման նյութերը կշարունակեն հասանելի լինել ՊՀԿ-ի կայքում՝ Հայաստանում ԱՃԹՆ հասարակայնացման գործընթացում ներգրավված շահագրգիռ կողմերի օգտագործման համար:

Ծրագիրը բաղկացած է՝

Վերապատրաստում իրականացնելու կարիքների գնահատում

Վերապատրասման դասընթացներ ԱՃԹՆ ԲՇԽ խմբի, քաղհասարակության հետաքրքրված անդամների, տեղական համայնքների ակտիվիստների և ՔԵԿ-երի հետ

Կրթական տեսանյութերի պատրաստում